.वर्षका विशेष ४ रात्रिमध्येको एक आज – मोह रात्रि, सबैको जय होस्, मंगल होस्, कल्याण होस् 🙏💚❤️🦚” — यसै पावन र सकारात्मक सन्देशका साथ आज हामी हिन्दू दर्शन, पुराण र तन्त्रशास्त्रमा विशेष महत्त्व राख्ने ‘मोह रात्रि’ को रहस्य, र यसको वैज्ञानिक तथा आध्यात्मिक पक्षको खोजमूलक चर्चा गर्दैछौँ।
हिन्दू धर्मशास्त्र (विशेषगरी मार्कण्डेय पुराण र देवी महात्म्य) मा वर्षभरि आउने ३६५ दिनमध्ये चारवटा रातलाई अत्यन्तै शक्तिशाली, ऊर्जावान् र रहस्यमयी मानिएको छ। प्रसिद्ध श्लोक “कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिश्च दारुणा“ ले यी चार विशेष रात्रिको वर्णन गर्छ:
काल रात्रि: दिपावली (लक्ष्मी पूजाको औँसी) वा बडादशैंको महा-अष्टमी।
महा रात्रि: फाल्गुन कृष्ण चतुर्दशी (महाशिवरात्रि)।
मोह रात्रि: भाद्र कृष्ण अष्टमी (श्रीकृष्ण जन्माष्टमी)।
दारुण (क्रोध) रात्रि: फाल्गुन पूर्णिमा (होलीको रात)।
किन भनिन्छ ‘मोह रात्रि’ ?
आजको रात अर्थात् श्रीकृष्ण जन्माष्टमीको मध्यरातलाई ‘मोह रात्रि’ भनिन्छ। यसको पछाडि गहिरो पौराणिक र आध्यात्मिक रहस्य लुकेको छ:
योगमायाको प्रभाव: द्वापर युगमा जब मध्यरातमा भगवान् श्रीकृष्ण (जसलाई ‘मोहन’ पनि भनिन्छ) को जन्म भयो, तब उहाँको योगमायाले मथुराको झ्यालखानामा रहेका कंशका सबै सेना र रक्षकहरूलाई गहिरो निद्रा अर्थात् ‘मोह’ (Illusion) मा पारिदिएको थियो।
मोहबाट मुक्ति: सुन्दा अचम्म लाग्न सक्छ, तर यो रात सांसारिक मोह बढाउन होइन, मोहलाई तोड्नको लागि हो। जसले यस रातमा जाग्राम बसेर ध्यान वा साधना गर्छ, उसको मनको सांसारिक ‘मोह’ नष्ट भई ईश्वरीय चेतना जागृत हुने विश्वास गरिन्छ।
तन्त्र र ज्योतिषीय महत्त्व
साधारण मानिसका लागि यो रात उत्सव र भक्तीको रात हो भने, योगी, साधक र तान्त्रिकहरूका लागि यो रात ब्रह्माण्डीय ऊर्जा (Cosmic Energy) ग्रहण गर्ने विशेष समय हो।
ज्योतिषशास्त्र अनुसार यस रातमा रोहिणी नक्षत्र र अष्टमी तिथिको विशेष योग पर्छ, जसले पृथ्वीमा चुम्बकीय र आध्यात्मिक ऊर्जा उच्च विन्दुमा पुर्याउँछ।
मध्यरातको समय (निशिथ काल) मा गरिने मन्त्र जप र ध्यानले मानसिक शान्ति र आत्मिक जागरण ल्याउन मद्दत गर्छ।
यस विशेष रात्रिले हामी सबैको जीवनमा रहेका नकारात्मक विचार, दुःख र अज्ञानताको मोहलाई हटाएर ज्ञान र शान्तिको प्रकाश ल्याओस्। सबैको जय होस्, मंगल होस्!
