दसैँ–तिहारको लामो छुट्टीमा साथीभाइ वा परिवारसँग कतै घुम्न जाने सोचमा हुनुहुन्छ ? मनसुनको बिदाइसँगै नेपालमा अहिले चाडबाडको उमङ्ग र पदयात्रा (ट्रेकिङ) को मुख्य सिजन सुरु भएको छ । शरद ऋतुको सफा मौसम, नीला आकाश र खुलेका हिमालहरूको मनमोहक दृश्यले स्वदेशी तथा विदेशी पदयात्रीहरूलाई अन्नपूर्ण, सगरमाथा, लाङटाङ, मनास्लु र मर्दी हिमाललगायतका प्रसिद्ध गन्तव्यहरूतर्फ आकर्षित गरिरहेको छ ।
सहरी जीवनको भागदौडबाट टाढा प्रकृतिको काखमा समय बिताउन ट्रेकिङ उत्तम विकल्प हो । तर, उच्च हिमाली भेगको भौगोलिक विकटता, प्रतिकूल मौसम र सीमित स्रोतसाधनका कारण यो यात्रा जति रोमाञ्चक छ, त्यति नै चुनौतीपूर्ण पनि हुन्छ । प्रविधिको यो युगमा सही ग्याजेटहरूको छनोटले तपाईंको पदयात्रालाई सहज, सुरक्षित र स्मरणीय बनाउन ठूलो मद्दत गर्छ ।
यदि तपाईं पनि यस सिजनमा ट्रेकिङको योजना बनाउँदै हुनुहुन्छ भने आफ्नो झोलामा छुटाउनै नहुने ७ अत्यावश्यक आधुनिक ग्याजेट र तिनको उपयोगिता यस प्रकार छन् :
१. उच्च क्षमताको पावर बैंक (Power Bank)
हिमाली पदमार्गहरूमा उचाइ बढ्दै जाँदा अत्यधिक चिसोका कारण मोबाइल, क्यामेरा र अन्य डिभाइसको ब्याट्री सामान्य अवस्थाभन्दा दोब्बर छिटो सकिने गर्छ । कतिपय दुर्गम टी–हाउस (होटल) हरूमा बिजुलीको सुविधा हुँदैन, र भइहाले पनि डिभाइस चार्ज गर्न प्रतिघण्टा अतिरिक्त शुल्क (१०० देखि ५०० रुपैयाँसम्म) तिर्नुपर्ने हुन्छ ।
कस्तो छान्ने ? : कम्तीमा २०,००० एमएएच (20,000 mAh) क्षमताको, फास्ट चार्जिङ सपोर्ट गर्ने पावर बैंक उपयुक्त हुन्छ । यसले मोबाइलका साथै क्यामेरा वा ल्यापटपको ब्याट्रीसमेत चार्ज गर्न मद्दत गर्छ ।
सोलार विकल्प : लामो समय टेन्टमा क्याम्पिङ गर्दै हिँड्ने पदयात्रीहरूका लागि घामको किरणबाट आफैँ चार्ज हुने ‘सोलार पावर बैंक’ अझ प्रभावकारी बन्न सक्छ ।
सुरक्षा टिप्स : चिसोबाट ब्याट्रीको आयु जोगाउन पावर बैंक र मोबाइललाई राति सुत्दा स्लिपिङ ब्यागभित्र वा न्यानो कपडाको बीचमा राख्नुपर्छ ।
२. मल्टिफङ्क्सनल स्मार्टवाच वा जीपीएस फिटनेस ब्यान्ड
ट्रेकिङका क्रममा समय हेर्ने सामान्य घडीभन्दा स्वास्थ्य र वातावरणीय अवस्था जाँच्न मिल्ने स्मार्टवाच जीवनरक्षक बन्न सक्छ ।
स्वास्थ्य र मौसम निगरानी : उच्च स्थानमा अक्सिजनको कमी भई लाग्ने ‘अल्टिच्युड सिकनेस’ (लेक लाग्ने समस्या) बाट बच्न रगतमा अक्सिजनको मात्रा नाप्ने SpO2 सेन्सर अनिवार्य जस्तै हुन्छ । यसका साथै उचाइ देखाउने अल्टिमिटर (Altimeter), वायुमण्डलीय चाप नापेर मौसमको पूर्वानुमान गर्ने ब्यारोमिटर (Barometer) र दिशा देखाउने कम्पास (Compass) भएको घडी छान्नुपर्छ ।
ब्याट्री ब्याकअप : दैनिक चार्ज गर्नुपर्ने स्मार्टवाचभन्दा एकपटकको चार्जमा कम्तीमा १० देखि १५ दिनसम्म टिक्ने घडीहरू (जस्तै: Garmin, Amazfit वा Coros का ट्रेकिङ सिरिज) पदयात्राका लागि उपयुक्त हुन्छन् ।
३. डेडिकेटेड जीपीएस डिभाइस वा अफलाइन म्याप
नेपालका धेरैजसो उच्च हिमाली पदमार्गहरूमा मोबाइल नेटवर्क (टेलिकम सिग्नल) टिप्दैन । यस्तो अवस्थामा बाटो भुल्ने जोखिम उच्च हुन्छ ।
ह्यान्डहेल्ड जीपीएस : व्यावसायिक ट्रेकर वा नयाँ तथा अफबिट रुटमा जानेहरूका लागि भू–उपग्रह (स्याटेलाइट) बाट सिधै चल्ने जीपीएस डिभाइस (जस्तै: Garmin eTrex वा InReach) सबैभन्दा भरपर्दो हुन्छ । यी डिभाइसमा मोबाइल नेटवर्कबिना नै आपत्कालीन अवस्थामा उद्धारका लागि ‘SOS सन्देश’ पठाउन मिल्ने सुविधासमेत हुन्छ ।
स्मार्टफोन विकल्प : यदि छुट्टै जीपीएस डिभाइस छैन भने यात्रा सुरु गर्नुअघि नै मोबाइलमा Maps.me, Gaia GPS, AllTrails वा Google Maps बाट सम्बन्धित क्षेत्रको पूर्ण ‘अफलाइन म्याप’ डाउनलोड गरेर राख्नुपर्छ ।
४. रिचार्जेबल हेडल्याम्प (टाउकोमा बाँध्ने टर्च)
ट्रेकिङमा बिहानको सूर्योदय हेर्न (जस्तै: पुनहिल, मर्दी भ्युप्वाइन्ट वा कालापत्थर जाँदा) बिहानै ३–४ बजे अँध्यारोमै हिँड्नुपर्ने हुन्छ । कतिपय अवस्थामा गन्तव्यमा पुग्न ढिला हुँदा बाटोमै रात पर्न सक्छ । यस्तो बेला हातमा मोबाइल वा सामान्य टर्च समातेर हिँड्दा ट्रेकिङ पोल (लठ्ठी) चलाउन र अप्ठ्यारो बाटोमा सन्तुलन मिलाउन कठिन हुन्छ ।
हेडल्याम्प किन ? : यो टाउकोमा बाँधिने भएकाले दुवै हात पूर्ण रूपमा स्वतन्त्र हुन्छन् । कम्तीमा २०० देखि ४०० लुमेन्स (Lumens) प्रकाश क्षमता, वाटरप्रुफ बडी र रातो बत्ती (Red Light Mode) भएको रिचार्जेबल हेडल्याम्प उत्तम मानिन्छ । रातो बत्तीले टी–हाउसको साझा कोठामा सुतिरहेका अन्य यात्रुहरूलाई डिस्टर्ब नगरी आवश्यक उज्यालो दिन्छ ।
५. न्वाइज क्यान्सिलिङ इयरबड्स (ANC Earbuds)
लामो पदयात्रामा व्यक्तिगत समय बिताउन तथा आराम गर्दा गीत, अडियोबुक वा पोडकास्ट सुन्न इयरबड्स निकै उपयोगी हुन्छ । यसबाहेक हिमाली टी–हाउसहरूका भित्ता पातलो हुने र छिमेकी कोठाका यात्रुहरूको आवाज वा घुराइले निद्रा बिग्रने समस्याबाट बच्न ‘एक्टिभ न्वाइज क्यान्सिलेसन’ (ANC) भएका इयरबड्स वरदान साबित हुन्छन् ।
सावधानी : पदमार्गमा हिँडिरहेको बेला दुवै कानमा इयरबड्स लगाएर ठूलो स्वरमा गीत सुन्नु हुँदैन । यसले पछाडिबाट आइरहेका चौँरी, घोडा–खच्चडको घण्टी वा माथिबाट ढुङ्गा खसेको र पहिरोको आवाज नसुनिने हुँदा दुर्घटनाको जोखिम निम्त्याउँछ ।
६. वाटरप्रुफ पोर्टेबल ब्लुटुथ स्पिकर
यदि तपाईं साथीभाइको समूहमा यात्रा गर्दै हुनुहुन्छ भने साँझ टी–हाउसमा दिनभरको थकान मेटाउन वा क्याम्पिङ गर्दा हल्का संगीत बजाउन सानो र हलुका पोर्टेबल स्पिकर उपयोगी हुन्छ ।
यात्रा शिष्टाचार : पदमार्गमा हिँड्दै गर्दा चर्को स्वरमा स्पिकर बजाउनु हुँदैन । राष्ट्रिय निकुञ्ज र संरक्षित क्षेत्रहरूमा ध्वनि प्रदूषण गर्न सख्त मनाही छ । वन्यजन्तु र शान्त प्रकृतिको आनन्द लिन आएका अन्य पदयात्रीहरूको शान्तिलाई खलल नपुग्ने गरी सीमित ठाउँमा मात्र यसको प्रयोग गर्नुपर्छ ।
७. स्मार्ट टम्बलर वा इन्सुलेटेड भ्याकुम फ्लास्क
माथिल्लो हिमाली भेगमा तापक्रम माइनसमा झर्ने हुँदा सामान्य प्लास्टिक वा धातुको बोतलमा राखिएको पानी छिट्टै बरफ बन्ने गर्छ । अर्कोतर्फ, लेक लाग्न नदिन र शरीरलाई न्यानो राख्न निरन्तर तातो पानी पिउनु अनिवार्य हुन्छ । त्यसैले डिजिटल तापक्रम देखाउने स्मार्ट थर्मस वा लामो समयसम्म पानी तातो राख्ने इन्सुलेटेड भ्याकुम फ्लास्क (जस्तै: Hydro Flask) साथमा राख्नु स्वास्थ्यका दृष्टिले निकै लाभदायक हुन्छ ।
सुरक्षित पदयात्राका लागि ४ अतिरिक्त स्मार्ट टिप्स
१. डिजिटल डकुमेन्ट ब्याकअप : ट्रेकिङ अनुमति पत्र (TIMS Card, National Park Permits), नागरिकता, राहदानी र बीमा कागजातहरूको सफ्टकपी (फोटो वा पीडीएफ) गुगल ड्राइभका साथै मोबाइलको अफलाइन फोल्डरमा सुरक्षित राख्नुहोस् ।
२. फ्लाइट मोड र ब्याट्री सेभर : नेटवर्क नटिप्ने ठाउँमा मोबाइलले निरन्तर टावर खोजिरहने हुँदा ब्याट्री अत्यधिक छिटो सकिन्छ । त्यसैले सिग्नल नभएको क्षेत्रमा मोबाइललाई ‘फ्लाइट मोड’ वा ‘ब्याट्री सेभर मोड’मा राख्नु बुद्धिमानी हुन्छ ।
३. ड्रोन र क्यामेरासम्बन्धी नियम : नेपालका राष्ट्रिय निकुञ्ज, संरक्षण क्षेत्र तथा सीमावर्ती संवेदनशील क्षेत्रहरूमा बिनाअनुमति ड्रोन उडाउन प्रतिबन्ध लगाइएको छ । ड्रोन लैजानुअघि नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण (CAAN) र सम्बन्धित निकुञ्ज कार्यालयको नियम अनिवार्य बुझेर मात्र प्रक्रिया पूरा गर्नुहोस् ।
४. लोकेसन शेयरिङ : मोबाइल नेटवर्क वा वाइफाइ उपलब्ध भएसम्म आफ्ना परिवार वा नजिकका साथीहरूलाई आफ्नो लाइभ लोकेसन र भोलिपल्ट पुग्ने गन्तव्यबारे नियमित जानकारी गराइराख्नुहोस् ।
