bबढ्दो गर्मीबाट कसरी बच्ने? जान्नुहोस् खानपान र सुरक्षित रहने उपाय
गर्मी मौसम सुरु भएसँगै देशभर तापक्रम दिनानुदिन बढिरहेको छ। तराईका जिल्लाहरूदेखि पहाडी उपत्यकाहरूसम्म अत्यधिक गर्मीका कारण जनजीवन प्रभावित हुन थालेको छ। बढ्दो तापक्रमसँगै लु (Heatstroke) लाग्ने, शरीरमा पानीको कमी (Dehydration) हुने, झाडापखाला, र टाइफाइड जस्ता स्वास्थ्य समस्याहरूको जोखिम उच्च हुन्छ। यस्तो अवस्थामा आफ्नो स्वास्थ्यको विशेष ख्याल राख्नु अत्यन्तै जरुरी छ।
गर्मी मौसममा स्वस्थ र सुरक्षित रहन के गर्ने, के खाने र कसरी दैनिकी चलाउने भन्ने विषयमा यहाँ केही महत्त्वपूर्ण सुझावहरू दिइएको छ:
१. गर्मीबाट कसरी सुरक्षित रहने?
घाममा ननिस्कने: सकेसम्म दिउँसो ११ बजेदेखि ३ बजेसम्मको चर्को घाममा घर बाहिर वा खुला ठाउँमा ननिस्कने।
पहिरनमा ध्यान दिने: हल्का रङ्गका, सुतीका (Cotton) र खुकुला कपडाहरू लगाउने। गाढा रङ्गको कपडाले धेरै ताप सोस्ने भएकाले गर्मी बढी महसुस हुन्छ।
छाता र चस्माको प्रयोग: बाहिर निस्कनै परेमा अनिवार्य रूपमा छाता ओढ्ने, टोपी लगाउने र आँखालाई घामबाट बचाउन सनग्लास (Sunglasses) को प्रयोग गर्ने।
सनस्क्रिनको प्रयोग: घामको हानिकारक किरणबाट छालालाई बचाउन बाहिर निस्कनुअघि सनस्क्रिन (Sunscreen) लगाउने।
चिसो वातावरणमा बस्ने: घर वा अफिसमा बस्दा हावा चल्ने ठाउँमा बस्ने, पङ्खा वा एसीको प्रयोग गर्ने र समय-समयमा अनुहारमा चिसो पानी छ्याप्ने।
२. गर्मीमा के खाने र के पिउने?
प्रशस्त पानी पिउने: तिर्खा नलागे पनि समय-समयमा पानी पिइरहने। दिनमा कम्तीमा ३ देखि ४ लिटर पानी पिउनुपर्छ। बाहिर हिँड्दा सधैँ पानीको बोतल साथमै राख्ने।
रसिला फलफूलको सेवन: तरबुजा (Watermelon), खरबुजा, काँक्रो, सुन्तला, अंगुर जस्ता धेरै पानीको मात्रा भएका फलफूलहरू प्रशस्त मात्रामा खाने।
प्राकृतिक पेय पदार्थ: चिसो पानीको अलावा नरिवलको पानी, कागती पानी, पुदिनाको जुस, र मोही (Buttermilk) पिउनु स्वास्थ्यका लागि निकै फाइदाजनक हुन्छ। यसले शरीरलाई शीतलता प्रदान गर्छ।
हल्का खाना खाने: धेरै मसलेदार, पिरो, चिल्लो र तारिएको खाना पचाउन गाह्रो हुने भएकाले गर्मीमा सादा र हल्का खाना (जस्तै: दाल, भात, तरकारी, सलाद) खानु उपयुक्त हुन्छ।
३. गर्मीमा के कुराहरू बेवास्ता गर्ने (What to Avoid)?
| बेवास्ता गर्नुपर्ने कुराहरू | कारण |
|—|—|
| **चिया र कफी** | चिया, कफी र सफ्ट ड्रिंक्स (कोल्ड ड्रिंक्स) मा क्याफिन र अत्यधिक चिनी हुने भएकाले यसले शरीरमा पानीको मात्रा घटाउँछ (Dehydration गराउँछ)। |
| **बासी र खुला राखिएका खानेकुरा** | गर्मीमा ब्याक्टेरिया छिटो फैलिने हुँदा सडक किनारका खुला खानेकुरा र बासी खानाले फुड पोइजनिङ गराउन सक्छ। |
| **मदिरा सेवन** | मदिराले शरीरको तापक्रम बढाउनुका साथै डिहाइड्रेसन गराउने भएकाले यसको सेवन गर्नु हुँदैन। |
### विशेष ध्यान दिनुपर्ने समूह
बालबालिका, वृद्धवृद्धा, गर्भवती महिला र दीर्घरोगीहरूलाई गर्मीले छिटो असर गर्ने भएकाले उनीहरूको विशेष हेरचाह गर्नुपर्छ। यदि कसैलाई एक्कासी टाउको दुख्ने, चक्कर लाग्ने, बान्ता हुने, अत्यधिक पसिना आउने वा छाला सुक्खा भई रातो हुने जस्ता लक्षण देखिएमा तुरुन्तै चिसो ठाउँमा राखेर पानी पिउन दिने र अवस्था गम्भीर भएमा नजिकैको अस्पताल वा स्वास्थ्य चौकी लैजानुपर्छ।
गर्मी मौसमलाई जित्न हाम्रो खानपान र सामान्य जीवनशैलीमा ल्याइने सचेतना नै सबैभन्दा ठूलो हतियार हो। सुरक्षित रहौँ, स्वस्थ रहौँ!
