काठमाडौँ ।
प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह (बालेन) नेतृत्वको सरकारमा ठूलो राजनीतिक हेरफेरको तयारी भइरहेको बुझिएको छ। सरकार गठन भएयताकै सबैभन्दा ठूलो मन्त्रिपरिषद् पुनर्गठनको चर्चाले यतिबेला सिंहदरबारको प्रशासनिक तथा राजनीतिक वृत्त गर्माएको छ। औपचारिक निर्णय सार्वजनिक नभए पनि पाँच जना शक्तिशाली मन्त्रीहरूलाई हटाएर नयाँ अनुहार भित्र्याउने आन्तरिक गृहकार्य अन्तिम चरणमा पुगेको स्रोतको दाबी छ।
बिदाइको चर्चामा रहेका मन्त्रीहरू को-को हुन्?
सिंहदरबार उच्च स्रोतका अनुसार कार्यसम्पादन प्रभावकारी हुन नसकेको भन्दै प्रधानमन्त्री बालेनले हेरफेर गर्न खोजेका मन्त्रालयहरू नागरिकसँग प्रत्यक्ष जोडिएका र संवेदनशील विभागहरू हुन्। चर्चामा रहेका मन्त्रीहरू यस प्रकार छन्:
१. डा. स्वर्णिम वाग्ले – अर्थ मन्त्रालय
२. निशा मेहता – स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालय
३. डा. विक्रम तिमिल्सिना – सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय
४. गीता चौधरी – कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्रालय
५. गौरी कुमारी – उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय
किन हुँदै छ त मन्त्री फेरबदल?
बालेन सरकारले आफ्नो १०० दिने कार्ययोजना पार गरिसकेको अवस्थामा दोस्रो चरणका सुधार कार्यक्रमहरूलाई थप आक्रामक र परिणाममुखी बनाउन यो कदम चाल्न लागेको विश्लेषण गरिएको छ। मन्त्री फेरबदलका मुख्य तीन कारणहरू यसप्रकार रहेका छन्:
कार्यसम्पादनको निर्मम समीक्षा: केही मन्त्रालयहरूको काम तोकिएको लक्ष्य र जनअपेक्षा अनुसार नभएको मूल्याङ्कन प्रधानमन्त्री सचिवालयले गरेको छ।
‘पदभन्दा नतिजा’ को स्पष्ट सन्देश: प्रधानमन्त्री बालेनले सुरुदेखि नै प्रशासनिक सुधार र जवाफदेहितालाई जोड दिँदै आएका छन्। यो हेरफेरमार्फत काम नगर्ने जोकोही पनि पदमा टिकिरहन सक्दैनन् भन्ने कडा सन्देश दिन खोजिएको छ।
नयाँ ऊर्जा र रणनीतिक तयारी: आगामी राजनीतिक तथा प्रशासनिक चुनौतीहरूलाई सामना गर्न सरकारमा नयाँ र ऊर्जावान् नेतृत्व स्थापित गर्ने प्रधानमन्त्रीको सोच रहेको बुझिन्छ।
अर्थमन्त्री वाग्लेको बहिर्गमन: कति सुरक्षित, कति जोखिमपूर्ण?
यस सम्भावित पुनर्गठनमा सबैभन्दा बढी चासो र संवेदनशीलता अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेको नामलाई लिएर चुलिएको छ। बजेट कार्यान्वयन, राजस्व परिचालन, पुँजीबजार सुधार र अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थाहरूसँगको समन्वयमा रहेका वाग्लेलाई हटाउँदा नीतिगत निरन्तरतामा असर पर्न सक्ने भन्दै एक तप्का चिन्तित छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार एउटै समूह (रास्वपा) का पाँच मन्त्रीलाई एकैपटक हटाउँदा सत्ता समीकरणमा ठूलो धक्का लाग्न सक्छ। यो निर्णय पारदर्शी र वस्तुनिष्ठ नभए सरकारभित्रै तीव्र असन्तुष्टि बढ्ने र रास्वपाभित्र संसदीय दलको नेता नै फेरबदल हुनेसम्मको परिस्थिति सिर्जना हुन सक्छ।
बालेनका लागि ‘अवसर’ कि ‘आत्मघाती’ कदम?
पछिल्लो समय सत्तापक्षले यसलाई ‘बढ्दो प्रशासनिक गतिशीलता र पुनर्संरचना’ को रूपमा ब्याख्या गरिरहँदा विपक्षी दलहरूले भने यसलाई सरकारको ‘आन्तरिक सङ्कट र असफलता’ को सङ्केत भन्न थालिसकेका छन्।
यदि स्पष्ट कार्यसम्पादन मापदण्ड बिना हठात् मन्त्रीहरू हटाइएमा यसले प्रधानमन्त्री बालेनको राजनीतिक स्थिरतामाथि नै प्रश्न उठाउन सक्छ र स्वयम् प्रधानमन्त्री नै फेरबदल हुने खतराको बाटो खुल्न सक्छ। तर, यदि यो कदम स्पष्ट योजना र नयाँ योग्य अनुहारसहित आएमा बालेनको नेतृत्व झन् शक्तिशाली र दृढ बन्ने निश्चित छ।
सत्तारुढ राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी र सरकारले आधिकारिक रूपमा यस विषयमा मुख खोलिनसकेका कारण अहिले सिंहदरबारभित्रको यो ‘चियाचर्चा’ ले कस्तो अन्तिम रूप लिन्छ, त्यो भने हेर्न बाँकी नै छ।
